۶ اصل ضروری در حفظ سلامتی

شش اصل ضروری حفظ سلامتی (سته ضروريه)

صحت یا سلامت عبارتست از حالتی که در آن، افعال صادره از تن سیر طبیعی خود را داشته باشد و خالی از هر گونه اختلال و نقص باشد و حفظ ّ الصحه طبق تعریف اطبا، یعنی علم به تدابیر بدن‌های سالم. در مکتب طب ایرانی، برای حصول سلامتی به اموری توجه می‌شود که به آنها، اسباب حفظ الصحه می‌گویند که خود به دو گروه اصلی و فرعی تقسیم می‌شوند. گروه فرعی، انجام‌شان یا ترک‌شان برحسب مورد، به حفظ سلامتی کمک می‌کند و گروه اصلی، شامل مجموعه عواملی است که بدون آنها نه تنها سلامتی، بلکه حیات میسر نیست. با توجه به مزاج طبیعی بدن مجموعه رفتارهای غذایی و فعالیت های بدنی مثل ورزش و خواب و بیداری و … که منجر به صحت شود را تدابیر حفظ صحت می‌نامند و شش اصل ضروری برای زندگی سالم وجود دارد که به سته ضروری مشهور است. جالینوس میفرماید: “اگر سته ضروریه، کمیت و کیفیتش آن طور که شایسته است و در حد اعتدال حفظ شود، اسباب سلامتی هستند.”
از نظر طب سنتی سالم بودن نیز مثل بیمار بودن علت می خواهد یعنی مجموعه علت‌های سلامتی باید در کنار هم باشند تا ما سالم باشیم لذا این مجموعه را شش اصل ضروری سلامتی می گویند که عبارتند از
۱٫ هوا
۲٫ حرکت و سکون
۳٫ خواب و بیداری
۴٫ طعام و شراب
۵٫ استفراغ و احتتباس
۶٫ اعراض نفسانی

۱٫ هوا

آب و هوا

هوا اولین جزء سته ضروریه است و طریق کسب آن، استنشاق از راه ریه و بینی می‌باشد. هوای مناسب روح، هوای صاف و معتدل و به دور از بخارها و دودهاست. اگر هوا متغیر شود، خیلی سریع باعث فساد بدن میشود
اسباب تغیر هوا، یا مرتبط به زمین (مانند بلندی‌ها و پستی‌های زمین، دوری و نزدیکی کوه‌ها و دریاها، گذر بادها و حال خاک) یا آسمان ( مانند شعاع ستارگان و فاصله از آفتاب) یا هر دو است. حال هوا به سبب اختلاف فصول، اقلیم‌ها، بادها، مجاورت کوه‌ها و دریاها و اختلاف خاک‌ها مختلف می‌شود. حکیم ارزانی در بیان
اهمیت مبحث هوا، در کتاب مفرح القلوب می‌فرمایند: “نیاز انسان به هوا شدید و در هر لحظه است. لذا هوا، اولین جنس سته ضروریه است”.
۱-۱٫ فصول: هرفصل، مزاج خاصی دارد و با توجه به آن باید در هر فصل، بعضی نکات را رعایت نمود. بهار معتدل، تابستان گرم و خشک، پاییز سرد و خشک، زمستان سرد و تر است.
۱-۲٫ اقلیم‌ها: برای شناخت اقلیم‌ها، شناخت افلاک و زمین لازم است. زندگی در مناطق جغرافیایی خاص، طول زمان روز و شب، مجاورت کوه‌ها و دریاها، دمای هوا، جهت حرکت بادها، خاک، آب‌های زیرزمینی و مسکن، مباحثی است که در این بند می‌گنجد. آیات فراوانی در کلام ا… مجید حاوی نکات مربوط به بحث اقلیم است، نظیر”اوست آن کسی که شب و روز و خورشید و ماه را پدید آورده است هر کدام از این دو در مداری [معین] شناورند”.

۲٫ تغذيه

خوردن و آشامیدن

خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها دومین اصل از سته ضروریه است. بدن دائما در حال تحلیل است و اگر این تحلیل‌ها از راه غذا جبران نشود، انسان از بین خواهد رفت. آب نیز به غذا کمک میکند. در طب ایرانی، خوراکی‌ها به دسته‌هایی تقسیم می‌شوند که از نظر عملکرد در بدن، خاص هستند. مثلا خوراکی‌هایی مانند سیب و انار، باعث تولید خلط مناسب در بدن می‌شوند. البته خواص تک تک خوردنی‌ها به طور مفصل در کتب خاصی نظیر ” مخزن الادویه” آمده است. دستورات تغذیه‌ای متعددی نیز وجود دارد، مانند رعایت ترتیب هنگام خوردن خوراکی‌های متنوع، انتخاب ظروف مناسب برای طبخ غذاهای مختلف، غذا نخوردن با شکم پر، جویدن کامل غذا، دوری از پرخوری و… دراین‌باره ابن سینا در قانون میفرماید: ” خوردن شدید، همیشه کشنده است، چه از غذا باشد یا از نوشیدنی”.
در مکتب طب ایرانی بهترین آب‌ها برای نوشیدن، آبی است که در بسترش سنگ باشد، از جنوب به شمال یا از مشرق به مغرب باشد و از بلندی سرازیر شود و خفیف‌الوزن باشد.
در حقیقت انسان از خوردنی‌ها و آشامیدنی‌ها تشکیل شده است لذا نوع غذا در تکوین و تشکیل انسان‌ها بسیار موثر است ، اگر مزاج خوراکی ها به مزاج بدن ما سازگار نباشد بیماری ایجاد می کند.

۳٫ خواب و بیداری

خواب و بیداری

خواب و بیداري، جزء سوم سته ضروریه است. حکیم گیلانی میفرماید: “خواب عبارت است از رجوع و میل حرارت غریزیه به سوی باطن به علت طلب استراحت قوا و آماده شدن غذا براي هضم و… ” علت نیاز به خواب، بازپروری قوا است که طی فعالیت‌های روزانه تحلیل رفته‌اند؛ به ویژه خواب شب که بسیار مهم است. در قرآن به موضوع خواب و به ویژه خواب شب، تأکید شده: “اوست که برای شما شب را قرار داد تا در آن بیارامید و روز را روشن گردانید”.
تعادل خواب و بیداری در حفظ سلامتی و درمان بیماری‌ها یک اصل است خواب نیروهای طبیعی را تقویت می کند و قوای مغز را اعاده کرده و بافت های صدمه دیده را ترمیم می کند . ولی خواب زیاد باعث افزایش رطوبت بدن و در نهایت موجب بیماری رطوبتی مثل درد مفاصل می شود و روزها خوابیدن نیز باعث افزایش بلغم و فساد چهره می شود. اما کم خوابی نیز باعث خشکی مغز و بروز مشکلات عدیده و ضعف قوای طبیعی می شود .

۴٫ تحرک بدنی
حرکت و سکون بدنی، جزء چهارم سته ضروریه است. حکما در تدبیر حرکت و سکون بدنی، آنرا در مفهوم ورزش مطرح کرده‌اند و ابن‌سینا حتی آن را در حفظ صحت، مقدم به سایر امور می‌داند. طي فرآیند هضم غذا در بدن، فضولاتی از غذا باقی می‌ماند که طبیعت نمیتواند آنها را از راه‌های معمول دفع مثل ادرار، مدفوع و … دفع کند. اگر این مواد در بدن تجمع یابند، ضررهایی را منجر می‌شود. ورزش، به دفع این قبیل فضولات کمک مي‌کند. سایر فواید ورزش عبارتست از: گوارش بهتر طعام، سخت شدن اندام‌ها و افزایش قوت تمام قوا.
از نظر طب سنتی حرکت و سکون باید متعادل باشد هر کدام از آنها از تعادل خارج شود و کم و زیاد شود بیماری زاست.

۵٫ حالات روحی

حرکت و سکون نفسانی، جزء پنجم سته ضروریه است. اعراض نفسانی چند دسته‌اند و در بدن اثرات خاص

روان

خود را می‌گذارند؛ برخی موجب حرکت روح به خارج شده، بدن را گرم می‌کنند مانند خشم، لذت، و امید. و برخی، موجب حرکت روح به داخل شده، بدن را سرد می‌کنند مانند ترس و اندوه و غم. بحث طب روحانی و ارتقاء ظرفیت‌های روحی و معنوی، و استفاده از اعراض نفسانی در درمان بیماری‌ها
نیز در این بخش می‌گنجد. در قرآن نیز، حالات مختلفی از روح انسان در مواقع گوناگون عنوان شده است، آیاتی که به صبر و توکل توصیه می‌کنند و با خود، بار مثبت روحی را حمل می‌نمایند.عدم تعادل اعراض نفسانی به سرعت تمام قوا و افعال را تحت تاثیر قرار می دهد و سریع اثر می کند.

۶٫ استفراغ و احتباس
جزء ششم سته ضروریه، استفراغ و احتباس است. حکیم گیلانی می‌فرماید: بدان که اخراج برخی مواد از بدن و دفع آنها ضروریست. و همچنین، نگه داشتن برخی مواد دیگر و حبس آنها ، ضروریست برای ابقاء صحت بدن. اگر ماده واجب الدفع خارج نشود، باعث ضرر می‌شود و اگر ماده‌ای لازم برای بدن، بی‌رویه از بدن خارج شود، بدن دچار تضرر می‌شود. پس اولی را باید استفراغ و دومی را احتباس نمود.
به عبارتی استفراغ به معنی پالایش و تخلیه بدن از مواد زاید است و اگر فردی به اندازه کافی غذا بخورد ولی دفع مدفوع ، ادرار و عرق کافی نداشته باشد دیر یا زود دچار تجمع مواد زاید در بدن شده و بیماری بروز خواهد شد. احتباس عکس استفراغ است و نگهداری مواد مفید بدن را گویند و اگر بدن نتواند احتباس مواد مفید و ضروری را خوب حفظ کند دچار تحلیل می شود و باز بیماری بروز می کند – احتباس و استفراغ متضاد هم هستند اما عمل آنها هر دو در راستای سلامتی بدن است .

2 پاسخ
  1. تیم ساتوا
    تیم ساتوا گفته:

    خانم سعادت با تشکر از پیام شما … در فرهنگ ها و کشورهای مختلف حفظ سلامتی و تعادل زندگی (یادمان باشد که بیماری یک عدم تعادل است) روش های متفاوتی دارد. در فرهنگ ما سلامتی بر پایه این شش اصل از سوی ابوعلی سینا پایه گذاری شده است. این بدان معنی است که اگر بدن خود را خوب بشناسید و از این شش اصل کمک بگیرید به احتمال بیشتر مدت زمان طولانی تری سالم خواهید ماند!




    0



    0
    پاسخ دادن

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *