اهمیت شناخت مزاج فردی و سبک زندگی سالم

 مزاج شما چیست و سبک زندگی سالم بر مبنای آن چگونه است؟

شیوه یا سبک زندگی سالم یا شیوه زندگی ، مجموعه خصوصیات، الگوهای عادتی و ویژگی‌های رفتاری انسان را شامل می شود. در چند دهه اخیر گسترش شهرنشینی و توسعه در ساخت و کارکردهای زیستی انسان تغییرات عمده‌ای به وجود آورده است. تغییرات در عادات غذایی، الگوی مصرف، انرژی مصرفی، درجه و شدت فعالیت فیزیکی و موارد دیگر. این شیوه زندگی، مهم‌ترین بخش زندگی هر انسانی، یعنی سلامتی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. متخصصـان علـوم بهداشـتي معتقـد بـه اثرگـذاري عوامـل چندگانه سبك زندگي بر سـلامتي و نيـز در بـروز بيمـاري هـا هستند و اذعان دارند كه پيشگيري و درمـان بـر پايـه شـناخت جسم و روح آدمي مقدور ميشود. متون مكتوب پزشكي ايراني حاوي منابعي غني در اين زمينه است و از ديدگاه طـب سـنتي سـلامتي بـه شـش عامـل وابسـته اسـت ك عبارتنـد از: هـوا، خوردنيها و نوشيدنيها، حركت و سكون، خـواب و بيـداري، احتباس و استفراغ و اعراض نفساني( توضیح هر یک در مقاله پیشین آورده شده‌است).

سبک زندگی سالم

اهميت شناخت اين مسائل در ايـن اسـت كـه بـا شـناخت مزاج و كيفيت آن در هـر فـردي مـيتـوان تـأثيرات مختلف را بر وي پيش بيني و ارزيابي كرد و زمينه بهبود را فراهم کرد يكي از اساسي ترين زمينه ها در طب سنتي و طب ايراني، مبحث مزاج و مزاج شناسي مي باشد. مبناي طب ايراني بر مزاج مي باشد اما در طب هاي ديگر كشورها نيز بحث مزاج در مراحل درماني شان كاربرد دارد (مزاج هاي چهارگانه در طب ايراني، مزاج هاي سه گانه در طب هندي و مزاج هاي پنج گانه در طب چيني). در طب سنتي برخلاف طب نوين كه بدن انسان را متشكل از ۱۰۵ تا ۱۰۶ عنصر مي داند، بدن انسان و كل كائنات را از چهار ماده اصلي شامل، آب (سرد و تر)، هوا (گرم و تر)،‌‌ آتش (گرم و خشك) و خاك (سرد و خشك) تشكيل يافته مي داند كه اگر رابطه و تنظيم اين عناصر به هم بخورد، سبب ايجاد بيماري هاي مختلف در افراد خواهد شد. ديدگاه حكما در مورد مزاج يك ديدگاه كلي و بسيار عميق بوده است. فصل ها، رنگ ها، داروهاي شيميايي، گياهان مختلف و هر آنچه كه با طبيعت انسان در ارتباط مي باشد داراي مزاج مي باشد و اين مزاج يك سيطره در تمام عالم هستي دارد.

مزاج ها يا گرم هستند و يا سرد و از جنبه اي ديگر يا مرطوب مي باشند و يا خشك. اين دو جنبه مختلف با همديگر تركيب شده و مزاج هاي گرم و خشك (صفرا)، گرم و تر (دم)، سرد و خشك (سودا) و سرد و تر (بلغم) را معرفي مي كنند. تعريف مزاج: حالتي که از تأثير چيزي در محيط اطراف در انسان به وجود مي آيد مانند تأثير سرماي کولر يا گرماي بخاري که موجب سردي يا گرمي در انسان مي شود را مزاج مي نامند. حفظ تعادل بدن از نظر مزاجي يعني حفظ سلامتي و هرگاه به هر دليلي بدن از اين حالت تعادل خارج شود، گرمي، سردي، خشکي يا رطوبت در آن افزايش پيدا کرده و موجب بروز بيماري مي شود. همچنين نوع تعذيه، پوشاک، خواب و بيداري، حالت هاي عصبي، رواني و… ارتباط مستقيمي با حالات طبيعي يا مزاجي هر فرد دارد. بنابراين براي داشتن زندگي سالم و موفق، همه ي ما نيازمند شناخت مزاج يا طبيعت خود هستيم. براي اين که يک فرد تغذيه ي مناسبي داشته باشد حتماً بايد از نوع مزاج خود، محيط جغرافيايي که در آن زندگي مي کند و طبيعت مواد غذايي از نظر سردي، گرمي، رطوبت و خشکي آشنايي داشته باشد؛ در غير اين صورت اگر از بهترين و گران ترين مواد غذايي هم استفاده کند، براي او مفيد نخواهد بود. شناسایی ویژگی ها و خصوصیات بدنی و پرداختن به آنها نقش بزرگی در عملکرد صحیح و مناسب اندام ها و اعضای درونی بدن از قبیل مغز، دستگاه اعصاب، دستگاه گوارش، کلیه ها و دیگر اعضای بدن دارد.مصرف مواد غذایی مناسب و همسو با مزاج و طبع افراد کمک می کند تا ما در زندگی کمتر با اختلال ها، بیماری ها و تنش های جسمی و روحی روبه رو شویم و در مقایسه با افراد دیگر سلامت بیشتری داشته باشیم در بعضي مزاج ها، خوردن يک غذاي نامناسب مي تواند مشکلات بسياري را ايجاد کند. براي مثال برخي افراد حتي با خوردن يک خرما بدن شان جوش مي زند. حتي ممکن است غذاي ناسازگار با مزاج فرد، موجب تغيير در خواب، حالات عصبي، فراموشي، مشکل در هضم غذا و دفع آن، ناراحتي هاي پوستي و… در او شود. پس براي جلوگيري از بروز چنين مشکلاتي بايد مزاج خود را شناخته و غذايي مناسب با مزاج تان ميل کنيد.

اهميّت شناخت طبع ها به اندازه اي است که والدين مي توانند مشکلات احتمالي فرزندشان را با توجه به آن، درمان کنند. براي نمونه پرخاشگري، عصبي بودن و بي حوصلگي کودک به علت افزايش گرما و خشکي در بدن او و تنبل يا ترسو بودن کودک به علت افزايش سردي و خشکي در بدن او مي باشد که با حفظ تعادل طبع، مي توانيد به رفع اين مشکلات کمک نماييد. تعريف خِلط: خِلط به معني آميختن مي باشد. زماني که غذا در بدن شروع به هضم شدن مي کند، با شيره ي گوارشي موجود در کبد مخلوط شده و به مواد مفيد در بدن تبديل مي شود. اين مواد چهار خلط اصلي موجود در بدن يعني صفرا، سودا، بلغم و دم را به وجود مي آورند. بدن انسان ها از ترکيب چهار خلط دم، صفرا، سودا و بلغم ساخته مي شود. کم يا زياد شدن هر کدام از اين خلط‌ها در بدن، موجب تغيير شکل در ساختمان بدن، تفاوت در صورت، زيبايي، چاقي يا لاغري، رنگ پوست، شکل و رنگ موها و پنهاني يا آشکاري رگ ها در بدن مي شود و نيز توانايي ها و رفتارهاي متفاوتي را در انسان به وجود مي آورد. به همين دليل است که هر فردي، داراي اندامي خاص با اشکال گوناگون و تمايلات غذايي، اخلاق، رفتار و علاقه مندي متفاوت است. مزاجهای اصلی را می توان در نه طبقه به شرح ذیل دسته بندی کرد:

  • در تعدادی رکن آتش بیشتر ازسایر ارکان است این افراد مزاج گرم و خشک دارند آن ها را صفراوی می گویند.
  • در تعدادی رکن هوا بیشتر از سایر ارکان است این افراد مزاج گرم و تر دارند آن ها را دموی می گویند.
  • در تعدادی رکن آب بیشتر است این افراد مزاج سرد و تر دارند، لذا آن ها را بلغمی می گویند.
  • در تعدادی رکن خاک بیشتر است این افراد مزاج سرد و خشک دارند که آن ها را سوداوی می گویند.
  • در تعدادی نیز این ارکان نسبتاً در حالت تعادل هستند این افراد مزاج معتدل دارند.
  • در تعدادی ارکان آتش و هوا بیشتر از سایر ارکان هستند این افراد مزاج گرم دارند و از لحاظ تری و خشکی معتدل هستند.
  • در تعدادی ارکان هوا و آب بیشتر از سایر ارکان هستند این افراد مزاج تر دارند و از لحاظ گرمی و سردی معتدل هستند.
  • در تعدادی ارکان آب و خاک بیشتر است این افراد مزاج سرد دارند و از لحاظ تری و خشکی معتدل هستند.
  • در تعدادی ارکان خاک و آتش بیشتر است این افراد مزاج خشک دارند و از لحاظ گرمی و سردی معتدل هستند.

در مقاله‌های آتی به تفصیل هر یک از مزاج‌های اصلی خواهیم پرداخت.

مروري بر سبك زندگي سالم در پزشكي ايراني، محمود احمدي و همکاران. مجلّه‌ي طب سنّتي اسلام و ايران، سال چهارم
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *