وسواس در مزاج شناسی

شمشیر دو لبه تمرکز فقط روی مزاج شناسی

همانطور که در نوشته های گذشته دیدیم حفظ تعادل بدن از نظر طبیعت و مزاج يعني حفظ سلامتي و هرگاه به هر دليلي بدن از اين حالت تعادل خارج شود، گرمي، سردي، خشکي يا رطوبت در آن افزايش پيدا کرده و موجب بروز بيماري مي شود. همچنين نوع تعذيه، پوشاک، خواب و بيداري، حالت هاي عصبي، رواني و… ارتباط مستقيمي با حالات طبيعي يا مزاجي هر فرد دارد. بنابراين براي داشتن زندگي سالم و موفق، همه ما نيازمند شناخت مزاج يا طبيعت خود هستيم.  اما هینجا کمی دقت لازم است !

وسواس در مزاج شناسی

براي اين که يک فرد تغذيه مناسبي داشته باشد حتماً بايد از نوع مزاج خود، محيط جغرافيايي که در آن زندگي مي کند و طبيعت مواد غذايي از نظر سردي، گرمي، رطوبت و خشکي آشنايي داشته باشد؛ در غير اين صورت اگر از بهترين و گران ترين مواد غذايي هم استفاده کند، براي او مفيد نخواهد بود. ساتوا –  سلامتکده تندرستی و آرامش نیز میکوشد تا با تکیه بر اصول سبک زندگی سالم و علم به مزاج فردی، مراقبت مناسبی از به جویان به عمل آورد.

و اما ساتوا

اما اینجاست که نکته مهم اتفاق می افتد … دانستن مزاج فردی هرچند که بسیار پر اهمیت و مفید است اما میتواند به نوبه خود به عنوان یک شمشیر دو لبه عمل کند. به این معنی که اگر فردی بر اساس چند نکته که در شبکه های مجازی خوانده است و یا از دوستان و آشنایان شنیده سعی در تشخیص مزاج فردی کند و در ادامه بر اساس این تشخیص اقدام به استفاده از مواد غذایی خاصی کند بدون شک در معرض خطر بزرگی قرار می گیرد.

به عنوان مثال بسیاری از افرادی که دارای اضافه وزن می باشند به غلط و با تکیه بر دانش کم و سطحی اینترنتی فکر می کنند که طبع سرد و تری دارند! این اطلاعات ناقص (که توسط پزشکی تایید نشده) می تواند بعد از شنیدن آگهی های( بدون پایه علمی) موجود در شبکه های اجتماعی به این رهنمون کند که برای چربی سوزی بیشتر از زنجبیل و عسل و دارچین استفاده کند … حال فرض کنید این فرد به صورت مداوم و هر روزه این مواد را به امید لاغری به برنامه غذایی اضافه کند …. متاسفانه پیامد این کار جز از دست رفتن سلامتی و آسیب  به ارگانهای سالم بدن این فرد نخواهد بود.

از سوی دیگر حتی اگر فرض کنیم که طبع شما درست تشخیص داده شده باشد اگر بر اساس آن اقدام به خود درمانی و کم کردن گروهی از مواد غذایی کنید، همین ایجاد عدم تعادل نیز میتواند باعث از دست رفتن سلامتی و کیفیت زندگی شما کند.

در آخر اینکه بر اساس آخرین گفته های پزشکان طب سنتی  کشور  افرادی که با بیماری خاصی به سلامتکده های طب سنتی مراجعه می کنند هر یک دارای یک عدم تعادل هستند که درمان آن به دانستن طبع آن فرد ارجحیت دارد. حتی افرادی هم هستند که در کنار بیماری خود در بخش های مختلف بدن دارای عدم تعادل مزاجی خاصی شده اند  مثلا دارای معده های بسیار سرد و سر های بسیار گرم هستند و به هیچ عنوان نمیتوان به این افراد یک مزاج واحد را نسبت داد.

نکته آخر اینکه طبع فردی هم دارای طیف های مختلف است که پزشکان برای تشخیص آن آموزش دیده اند و عموم مردم قادر نیستند با این دقت و ظرافت و به صورت فردی درمان های مناسب را ارائه کنند .

لذا پیام ساتوا به عموم مردم این است که مراقب باشید دانستن طبع فردی و عمل بر اساس آن تنها اولویت در حرکت به سوی سلامتی شما نباید چون لبه دوم این شمشیر میتواند بسیار برنده باشد . وسواس فکری ناشی از این مشکل و توجه بیش به این مورد به جای جدی گرفتن روش های سبک زندگی ساتوا را بر آن داشته که از این واژه کمتر در مطالب استفاده شود تا خدایی نا کرده موجب ایجاد مشکلاتی نگردد.  

نظرات خود را در این زمینه با ما به اشتراک بگذارید … سلامت باشید.

سرد و خشک

خصوصیات مزاج سرد و خشک (سودا)

در نوشته قبل (مزاج سرد وتر) گفته شد، هر مزاج دارای علایم و خصوصیات خاص خود می باشد و در این نوشته با خصوصیات مزاج سرد و خشک (سودا) آشنا میشوید:

اغلب افرادی لاغر با استخوان‌های نازک و کشیده، پوست خشک و رنگ آن از حالت سفید تا سبزه و تیره متغیر است، موی بدن سوداوئی‌ها کم است و موی سرشان به علت سردی و خشکی زودتر دچار سفیدی یا حالت گندمگون می شود، نبض آن‌ها تقریباً کند اما سفت و باریک است. در لمس بدنشان سرد و خشک و پوستشان سفت است. بینی آنان خشک است. خواب کم دارند. تحمل هوای سرد را ندارند و در هوای گرم و فصل بهار راحت ترند. در فصل پاییز خیلی اذیت می شوند. تمایل به خوردن شیرینی و گرمی ها دارد. اینها افراد دقیق و منظم، دور اندیش و محاسبه گر هستند و محتاط می باشند.

بیشتر اوقات دچار نگرانی و دو دلی و وسواس در تصمیم‌گیری‌ها می شوند، افراد لجباز هستند و در تصمیمات خود بسیار پایدار و ثابت قدم هستند. خیلی اهل فکر وخیال هستند. خودخور و درون‌گرا وکم انرژی هستند. مستعد افسردگی و وسواس اند. حرکاتشان از حالات آرام و کند تا معمولی متغیر است با احتیاط و دقت صحبت می‌کنند در نتیجه کلامشان سریع و بلند نیست، زود سیر شده اما سریعاً گرسنه می شوند، قدرت هاضمه بالایی ندارند. از نظر  قدرت و میل جنسی ضعیفند و تمایلشان به رفتار محبت آمیز بیش از آمیزش جنسی است.

افراد سوداوی مزاج افرادی خشک، کم معاشرت، تابع مقررات، فنی، دقیق، حسابگر، دور اندیش و اغلب سمج هستند، اگر نسبت به کسی کینه داشته باشند از دل بیرون نخواهند کرد. اصرار دارند که هر کاری را به انجام برسانند و جنبه عقلانی امور را بیشتر مد نظر دارند. دوستی با آن‌ها کار ساده ای نیست.

۱- سازگاری با غذاها

گوشت بره ، شتر ، تخم مرغ محلی ، گندم ، لوبیا ، سیب با پوست ، گلابی ، طالبی ، به ، بادام شیرین ، خربزه ، انگور ، درصورت مصرف برنج حتما از شوید ، زیره سیاه و زعفران از جمله غذاهای مناسب برای ایشان است.

سبزی های گرم مانند نعنا ، ریحان ، ترخون ، مرزه ، جعفری ، تره ، ساقه کرفس ، چغندر ، شلغم ، ترب ، هویج ، کشمش ، خرما ، هل ، سالاد فصل با مقداری جوانه گندم ،  نخود ، نخود اب ، کنجد ، ارده ، عسل ، شیره خرما یا انگور و نان سنگک .

از تمامی غذاها و نوشیدنی هایی که دارای مزاج سرد به ویژه سرد و خشک هستند پرهیز و درصورت ضرورت و نیازحتما با مصلحات آن و به مقدار خیلی کم استفاده کنند.

۲- علائم غلبه سودا

اگر تعادل میان اخلاط و مقدار آنها یا کیفیت هر یک از اخلاط بهم بخورد، موجب بیماری در بدن می شود یا به عبارتی موجب غلبه یک خلط بر اخلاط دیگر در بدن می شود که می بایست مورد درمان قرار گیرد که در ذیل علایم غلبه خلط سودا ذکر شده است.

  • لاغری وخشکی وسفتی پوست
  • دو نیم شدن انتهای موهای سر (موخوره)
  • سوزش سر دل
  • اشتهای کاذب(گرسنگی زودرس)
  • سیاه وتیره شدن رنگ پوست بخصوص تیرگی زیر چشم
  • فکر وخیال زیاد (وسواس)
  • خواب سبک و پریدن مکرر از خواب
  • اضطراب و تشویش خاطر (افسردگی)
  • سیری زود رس

لاغری و خشکی و سفتی پوست ، پرمویی پوست ، موی درشت و سیاه همراه با دو نیم شدن موها ، سیاه شدن رنگ پوست بخصوص زیر چشم ، فکر و خیال زیاد ، خواب سبک و کم وپریدن های مکرر از خواب ، سوزش سر دل و اشتهای کاذب با وجود گرسنگی شدید (با خوردن چند لقمه به سرعت سیر می شود.

بی خوابی ، لخته شدن خون ، گرفتگی عروقی ، واریس ، درد معده خشکی پوست ، تیرگی پوست ، ترک پوست ، افسردگی ، اسکیزوفرنی ، پسوریازیس ، بزرگی طحال.

۳- توصیه و تدابیر

سودا چون سرد و خشک است افراد سوداوی بايد از غذاهای گرم و تر بیشتر مصرف نمایند.
در میان فصل ها، پایيز فصل سوداست و بهترين فصل براي حجامت افراد سوداوی نیز فصل پایيز است.

از پوست خود در هوای خشک محافظت نمایند. بدین منظور پوست خود را با روغن زیتون یا روغن کنجد چرب کنند.

۱۵-۱۰ دقیقه پیاده روی بعد از شام مفید است. از مایعات به اندازه کافی استفاده کنند و هر روز یا یک روز در میان، آب هویج و آب سیب میل کنند.

حمام کردن با آب ولرم و ماساژ بدن با روغن ‌های مناسب برای این افراد مفید است.

هر ۱۲ ساعت، بینی خود را با کمی روغن بادام شیرین طبیعی مرطوب کنند.

به ورزش ‌های خفیف مانند پیاده روی بپردازند. سفرهای کوتاه به خصوص به مناطق مرطوب معتدل برای ایشان توصیه می‌شود.

دستور تنفس طبیعی را صبح زود و بعد از ظهرها انجام دهند.

حدود ساعت ۱۰ شب به رختخواب بروند.

حدود۷-۶ ساعت استراحت کنند. نیم ساعت چرت بعد از ناهار نیز اشکالی ندارد.

از هوا، محیط و فعالیت ‌‌‌های افزایش دهنده سردی و خشکی خودداری کنند.

از مصرف غذاهای یخ زده، مانده و کنسرو شده خودداری کنند.

از بی‌ خوابی و کم خوابی خودداری کنند.

از غم، تنهایی، تفکرات دقیق، نگرانی بیش از اندازه که موجب تشدید علایم سوداوی می‌شوند، بپرهیزند.

از هوای سرد و خشک پاییز اجتناب کنند.

البته مصرف زیاد مواد گرمی بخش قوی مانند فلفل ، سیر ، پیاز، زنجبیل و … نیز برای ایشان مناسب نیست و بهتر است از مرطباتی استفاده کنند که دارای اندکی گرمی نیز باشند.

مزاج سرد و خشک و استعداد بیماری ‌ها

افراد سرد و خشک (به اصطلاح ، سوداوی مزاج) در صورت عدم رعایت دستورها، استعداد بیشتری برای بروز علایم و بیماری ‌های زیر دارند:

افسردگی، بی‌ خوابی، لخته شدن خون، آترواسکلروز، بواسیر، نفخ، درد معده، پیوست، خشکی پوست، ترک پوست.

 

سرد و تر

خصوصیات مزاج سرد و تر( بلغم)

مزاج سرد و تر( بلغم) 

همانطور که در نوشته قبل( مزاج سرد و خشک) گفته شد، هر مزاج دارای علایم و خصوصیات خاص خود می باشد و هرکدام از مزاج‌ها در يک زمينه خاص استعداد دارد، از این‌رو از همۀ افراد يک توقع را نداشته باشیم و بسياري از واکنش هاي اطرافيان آسان‌تر مي شود.

هیکل بلغمی ها معمولاً درشت است و افرادی چاق هستند و بدن پر چربی دارند. پوست سفید رنگ دارند و در لمس، پوست بدنشان سرد و مرطوب و نرم است. موهای کم پشت دارند. دهانشان مرطوب است. تشنه نمی شوند. خواب آن ها سنگین و زیاد است. احساس کسلی و بیحالی دارند. تمایل به خوردن شیرینی و ادویه جات و گرمی جات دارند. در فصل زمستان خیلی اذیت می شوند. مستعد ابتلا به بیماریهای روماتیسمی و مشکلات گوارشی هستند.

با خوردن سردی ها دچار مشکل می شوند. غالباً افراد بلغمی اشتهای زیاد و خوراک فراوان دارند، توان کم هضم غذا و دیر هضمی غذا ، معده نفاخی دارند، گاهی یبوست دارند و گرایش به شیرینی و شوری دارند ،عدم گرایش به ترشی ، بوی بد دهان ندارند، بوی بد مدفوع ندارند، قار و قور شکم دارند، تمایل به سردی‌ها ندارند و در عوض تمایل به گرمی‌ها به شدت در آنان وجود دارد، زیر چشم پف کرده ، درد معده ، تنگی نفس موقع خوردن غذا ، قلنج می‌کنند ودوست دارند ماساژ بدهند ، درد کمر و بین شانه ها و گرفتگی ماهیچه پشت گردن ، کسل و خواب آلود ، جاری شدن آب از دهان در خواب ، دچار تپش قلب وقتی از خواب بیدار می‌شوند ، رقیق بودن آب بینی ، ترشح بینی ، دفع ادرار زیاد همراه با فشار ، ضعف مثانه را نیز به همراه دارند.

اگر بلغم در سر اضافه شود بلاهت و حماقت ایجاد می‌کند که در اثر افزایش سردی در سر است ، تمام داروهای افزایش حافظه گرم هستند ، اوج سردی در مغز آلزایمر پدید می آورد. غلبه بلغم ، بدن علیه خودش انقلاب می‌کند و رماتیسم مفصلی می‌آورد.

۱- بازتاب رفتاری در مزاج سرد و تر

بلغمی ها معمولاً افرادی آرام، صبور، تسلیم پذیر و مسالمت جو هستند، بیشتر دور اندیش و با احتیاط هستند و در انجام امور از خود شجاعت نشان نمی‌دهند، روابط اجتماعی آنان چندان قوی نیست و از حافظه و قدرت تمرکز بالایی برخوردار نمی باشند. به طور معمول بسيار دير براي انجام کارها تصميم مي‌گيرند به طوري که حوصله اطرافيان را سر مي آورند. گرایش به علوم عقلی و ریاضیات، حسابگر و محتاط، بد بهار و بد زمستان، منطقی و عاقل، میانه رو – محتاط و گاهی ترسو، تجارت پیشه، بدون استعداد ریسک، آرام  و صبور- منزوی ، منظم و دقیق، گذشته نگر، ظریف و ریزبین – حساس، كینه توز، دارای استعداد افسردگی، نیازمند محبت، اهل سازش – متاثر از دیگران – بی اراده، درون گرا – خودخور – منفی باف، فراموش كار- كند ذهن و کمتر عصبانی می شوند.

افراد راحت و بی قید به اکثر مسائل هستند. همه چیز را راحت می گیرند و خود را درگیر چیزی نمی کنند. میل جنسی کم و توان جنسی کم دارند. همچنین با تأنی صحبت می کنند. افراد طبع بلغمی ، معمولاً قوه تخیل شان قویست ، اغلب ًاستعداد رشته‌هایی را دارند که نیاز به قدرت تخیل دارند مانند: کارگردانی، بازیگری، قصه نویسی، نقاشی، طراحی،کارمندان متعهد و با وجدان کار بالایی هستند ،چون حافظه عمقی و استنتاجی آنان زیادتر از حافظه سطحی‌شان است . بیشتر در دروس ریاضی ،فیزیک، شیمی، فلسفه، منطق و … کلیه رشته‌ها و شغل‌هایی که نیاز به استدلال و استنباط دارند موفقیت بالایی دارند ، فراموشی زودگذر سراغشان می آید، دروس حفظی را هم به خصوص اگر طبع دوم آنان صفرا یا دم (گرم) باشد ، بدانصورت مشکلی ندارند ولی در حفظ و تکرار موارد حفظی مقداری کم می آورند و کند و فراموشی ذهنی(برگشت پذیر) سراغشان می‌آید.
اهل ابتکار عمل و نوآوری هستند و تقریباً فکر وذهنی زایا دارند … مرتب اهل تز و نظریه دادن هستند ؛ لذا در رشته های ریاضی علوم تجربی ، فلسفه و منطق موفق‌تر از سایر رشته‌ها هستند. این گروه حس ششم قوی دارند و اهل پیشگویی هستند و اگر بخوبی تقویت شوند می‌توانندکشفیات ونوآوری‌های زیادی داشته باشند. مشکل اصلی درحفظ موارد عدم تمرکز حواس است که ازشیوه های مقابله با آن می بایست مهارت‌های لازم را فراگیرند. این گروه افراد ذهن‌های پروازی وتخیلی بالایی دارند.

۲- سازگاری با غذاها در مزاج سرد و تر

تمام غذاهای گرمی بخش از قبیل گوشت شتر، گوسفند، کبوتر، سار، گنجشک، بوقلمون کباب شده و از میوه جات: همه ی میوه های رسیده و شیرین. از ادویه‌جات: هل، دارچین، زنجبیل، زعفران، جوز هندی، فلفل سیاه و فلفل سفید و دانه ی فلفل، دانه ی خردل، سیر، موسیر، از ریشه ها: چغندر، شلغم، هویج، کلم قمری، ترب سیاه و سفید.

از سبزیجات: کلیه‌ی سبزی جات گرم، مانند: انواع کلم، ساقه ی کرفس، نعناع، ریحان، جعفری، مرزه، ترخون، تره و شوید. از حبوبات: نخود، گندم، لوبیا چیتی، لوبیا کشاورزی و یا کپسولی، دال عدس و لپه. در صورت استفاده از سایر حبوبات و غلات، بهتر است از ادویه جات گرم مانند: زیره ی سیاه، زیره ی سبز، زنجبیل، دارچین، هل، زعفران و کمی زرد چوبه استفاده شود. از بذرهای ملین مانند: تخم ریحان، تخم شربتی، قدومه ی شیرازی، خاکشیر و بارهنگ نیز می توان استفاده کرد.از خشکبار: بادام، گردو، فندق، پسته، کنجد، ارده مفید است و از عسل و شیره ی خرما می توان مصرف کرد.

اين قبيل اشخاص بايد از غذاهاي سرد با رطوبت بالا به خصوص در فصل سرد سال مانند ماست، دوغ، بعضي سبزيجات، ترشي جات، کاهو، اسفناج، آش جو و … پرهيز کنند. يکي از مشکلات مهمي که وجود دارد مصرف انواع ميوه‌ها در تمام فصول سال مي باشد طوري که امروزه ديگر ما ميوه ها را طبق فصل آن مصرف نمي‌کنيم و مردم حتي در زمستان هم از کاهو استفاده مي کنند.

۳- علایم بیماری دراثر غلبه مزاج سرد و تر

اگر تعادل میان اخلاط و مقدار آنها یا کیفیت هر یک از اخلاط بهم بخورد، موجب بیماری در بدن می شود یا به عبارتی موجب غلبه یک خلط بر اخلاط دیگر در بدن می شود که می بایست مورد درمان قرار گیرد که در ذیل علایم غلبه خلط بلغم ذکر شده است.

سفیدی، نرمی و سردی پوست بدن، دیرهضم شدن غذا، آروغ ترش زدن، میل بسیار به خواب داشتن، جاری شدن آب از دهان، رقیق بودن آب بینی، کم حواسی، زیادی بول، دفع بول با فشار زیاد و حجم بسیار، سستی و بی حالی، بی حس بودن بدن، سفید شدن موی سر و ریزش آن قبل از موعد پیری، درد معده و درد پشت، گرفتگی ماهیچه های پشت، کمر درد، گردن درد، پادرد، نقرس، فلجی، لک و پیس، لقوه(کج شدن دهان و صورت)، رعشه (پارکینسون)، ضعف مثانه، ترش شدن دهان، به وجود آمدن لک سفید در چشم، ضعف بینایی، تنگی نفس، طپش قلب (به خصوص هنگام بیدار شده از خواب) تولید کرم‌های کدو یا کرمک در انتهای روده ی بزرگ، این گونه افراد را بلغمی مزاج می گویند.

۴- توصیه و تدابیر:

+  حتی‌المقدور روزانه فقط ۲ وعده غذا میل کنند زیرا توانایی دستگاه گوارش افراد سرد و‌تر کم است و لازم است حداقل حدود ۱۲-۱۰ ساعت بین دو وعده غذایشان فاصله باشد.

+ اگر در بین وعده ‌های غذایی احساس گرسنگی کردند مقدار کمی میوه مانند سیب، گلابی و به ‌ یا سالاد همراه به مقدار مناسب از روغن زیتون و پودر آویشن میل کنند. غذا آنان باید سرشار از پروتئین و فیبر باشد (شامل تخم مرغ، گوشت، میگو و جگر) در زمستان و شب ‌ها در مصرف غذاهای سردی بخش احتیاط کنند.

+   از مصرف آب، نیم ساعت قبل از غذا تا ۲-۱ ساعت پس از غذا خودداری کنند.

+   ورزش و فعالیت جسمی منظم برای آنان توصیه می‌شود.

+  راه رفتن به مدت ۱۵-۱۰ دقیقه پس از شام برای این افراد مفید است.

+   حداکثر ۸ ساعت خواب برایشان مناسب است. این افراد سعی کنند هنگام سحر از خواب برخیزند تا از تولید بلغم اضافی خودداری شود.

+  از خواب و استراحت بیش از اندازه و کم تحرکی که موجب افزایش سردی و تری می‌شوند پرهیز کنند. پوشیدن لباس مناسب و گرمای کافی به خصوص در هوای مرطوب توصیه می‌شود.

+  خوابیدن در طی روز و همچنین یک ساعت قبل از غروب در همه مزاج ‌ها، به ویژه در این افراد بسیار زیان آور است و بلغم را افزایش می‌دهد و موجب سنگینی سر و التهاب سینوس ‌ها و کند شدن افعال مغزی می‌شود.

سبک زندگی سالم
اهمیت شناخت مزاج فردی و سبک زندگی سالم

 مزاج شما چیست و سبک زندگی سالم بر مبنای آن چگونه است؟

شیوه یا سبک زندگی سالم یا شیوه زندگی ، مجموعه خصوصیات، الگوهای عادتی و ویژگی‌های رفتاری انسان را شامل می شود. در چند دهه اخیر گسترش شهرنشینی و توسعه در ساخت و کارکردهای زیستی انسان تغییرات عمده‌ای به وجود آورده است. تغییرات در عادات غذایی، الگوی مصرف، انرژی مصرفی، درجه و شدت فعالیت فیزیکی و موارد دیگر. این شیوه زندگی، مهم‌ترین بخش زندگی هر انسانی، یعنی سلامتی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. متخصصـان علـوم بهداشـتي معتقـد بـه اثرگـذاري عوامـل چندگانه سبك زندگي بر سـلامتي و نيـز در بـروز بيمـاري هـا هستند و اذعان دارند كه پيشگيري و درمـان بـر پايـه شـناخت جسم و روح آدمي مقدور ميشود. متون مكتوب پزشكي ايراني حاوي منابعي غني در اين زمينه است و از ديدگاه طـب سـنتي سـلامتي بـه شـش عامـل وابسـته اسـت ك عبارتنـد از: هـوا، خوردنيها و نوشيدنيها، حركت و سكون، خـواب و بيـداري، احتباس و استفراغ و اعراض نفساني( توضیح هر یک در مقاله پیشین آورده شده‌است).

سبک زندگی سالم

اهميت شناخت اين مسائل در ايـن اسـت كـه بـا شـناخت مزاج و كيفيت آن در هـر فـردي مـيتـوان تـأثيرات مختلف را بر وي پيش بيني و ارزيابي كرد و زمينه بهبود را فراهم کرد يكي از اساسي ترين زمينه ها در طب سنتي و طب ايراني، مبحث مزاج و مزاج شناسي مي باشد. مبناي طب ايراني بر مزاج مي باشد اما در طب هاي ديگر كشورها نيز بحث مزاج در مراحل درماني شان كاربرد دارد (مزاج هاي چهارگانه در طب ايراني، مزاج هاي سه گانه در طب هندي و مزاج هاي پنج گانه در طب چيني). در طب سنتي برخلاف طب نوين كه بدن انسان را متشكل از ۱۰۵ تا ۱۰۶ عنصر مي داند، بدن انسان و كل كائنات را از چهار ماده اصلي شامل، آب (سرد و تر)، هوا (گرم و تر)،‌‌ آتش (گرم و خشك) و خاك (سرد و خشك) تشكيل يافته مي داند كه اگر رابطه و تنظيم اين عناصر به هم بخورد، سبب ايجاد بيماري هاي مختلف در افراد خواهد شد. ديدگاه حكما در مورد مزاج يك ديدگاه كلي و بسيار عميق بوده است. فصل ها، رنگ ها، داروهاي شيميايي، گياهان مختلف و هر آنچه كه با طبيعت انسان در ارتباط مي باشد داراي مزاج مي باشد و اين مزاج يك سيطره در تمام عالم هستي دارد.

مزاج ها يا گرم هستند و يا سرد و از جنبه اي ديگر يا مرطوب مي باشند و يا خشك. اين دو جنبه مختلف با همديگر تركيب شده و مزاج هاي گرم و خشك (صفرا)، گرم و تر (دم)، سرد و خشك (سودا) و سرد و تر (بلغم) را معرفي مي كنند. تعريف مزاج: حالتي که از تأثير چيزي در محيط اطراف در انسان به وجود مي آيد مانند تأثير سرماي کولر يا گرماي بخاري که موجب سردي يا گرمي در انسان مي شود را مزاج مي نامند. حفظ تعادل بدن از نظر مزاجي يعني حفظ سلامتي و هرگاه به هر دليلي بدن از اين حالت تعادل خارج شود، گرمي، سردي، خشکي يا رطوبت در آن افزايش پيدا کرده و موجب بروز بيماري مي شود. همچنين نوع تعذيه، پوشاک، خواب و بيداري، حالت هاي عصبي، رواني و… ارتباط مستقيمي با حالات طبيعي يا مزاجي هر فرد دارد. بنابراين براي داشتن زندگي سالم و موفق، همه ي ما نيازمند شناخت مزاج يا طبيعت خود هستيم. براي اين که يک فرد تغذيه ي مناسبي داشته باشد حتماً بايد از نوع مزاج خود، محيط جغرافيايي که در آن زندگي مي کند و طبيعت مواد غذايي از نظر سردي، گرمي، رطوبت و خشکي آشنايي داشته باشد؛ در غير اين صورت اگر از بهترين و گران ترين مواد غذايي هم استفاده کند، براي او مفيد نخواهد بود. شناسایی ویژگی ها و خصوصیات بدنی و پرداختن به آنها نقش بزرگی در عملکرد صحیح و مناسب اندام ها و اعضای درونی بدن از قبیل مغز، دستگاه اعصاب، دستگاه گوارش، کلیه ها و دیگر اعضای بدن دارد.مصرف مواد غذایی مناسب و همسو با مزاج و طبع افراد کمک می کند تا ما در زندگی کمتر با اختلال ها، بیماری ها و تنش های جسمی و روحی روبه رو شویم و در مقایسه با افراد دیگر سلامت بیشتری داشته باشیم در بعضي مزاج ها، خوردن يک غذاي نامناسب مي تواند مشکلات بسياري را ايجاد کند. براي مثال برخي افراد حتي با خوردن يک خرما بدن شان جوش مي زند. حتي ممکن است غذاي ناسازگار با مزاج فرد، موجب تغيير در خواب، حالات عصبي، فراموشي، مشکل در هضم غذا و دفع آن، ناراحتي هاي پوستي و… در او شود. پس براي جلوگيري از بروز چنين مشکلاتي بايد مزاج خود را شناخته و غذايي مناسب با مزاج تان ميل کنيد.

اهميّت شناخت طبع ها به اندازه اي است که والدين مي توانند مشکلات احتمالي فرزندشان را با توجه به آن، درمان کنند. براي نمونه پرخاشگري، عصبي بودن و بي حوصلگي کودک به علت افزايش گرما و خشکي در بدن او و تنبل يا ترسو بودن کودک به علت افزايش سردي و خشکي در بدن او مي باشد که با حفظ تعادل طبع، مي توانيد به رفع اين مشکلات کمک نماييد. تعريف خِلط: خِلط به معني آميختن مي باشد. زماني که غذا در بدن شروع به هضم شدن مي کند، با شيره ي گوارشي موجود در کبد مخلوط شده و به مواد مفيد در بدن تبديل مي شود. اين مواد چهار خلط اصلي موجود در بدن يعني صفرا، سودا، بلغم و دم را به وجود مي آورند. بدن انسان ها از ترکيب چهار خلط دم، صفرا، سودا و بلغم ساخته مي شود. کم يا زياد شدن هر کدام از اين خلط‌ها در بدن، موجب تغيير شکل در ساختمان بدن، تفاوت در صورت، زيبايي، چاقي يا لاغري، رنگ پوست، شکل و رنگ موها و پنهاني يا آشکاري رگ ها در بدن مي شود و نيز توانايي ها و رفتارهاي متفاوتي را در انسان به وجود مي آورد. به همين دليل است که هر فردي، داراي اندامي خاص با اشکال گوناگون و تمايلات غذايي، اخلاق، رفتار و علاقه مندي متفاوت است. مزاجهای اصلی را می توان در نه طبقه به شرح ذیل دسته بندی کرد:

  • در تعدادی رکن آتش بیشتر ازسایر ارکان است این افراد مزاج گرم و خشک دارند آن ها را صفراوی می گویند.
  • در تعدادی رکن هوا بیشتر از سایر ارکان است این افراد مزاج گرم و تر دارند آن ها را دموی می گویند.
  • در تعدادی رکن آب بیشتر است این افراد مزاج سرد و تر دارند، لذا آن ها را بلغمی می گویند.
  • در تعدادی رکن خاک بیشتر است این افراد مزاج سرد و خشک دارند که آن ها را سوداوی می گویند.
  • در تعدادی نیز این ارکان نسبتاً در حالت تعادل هستند این افراد مزاج معتدل دارند.
  • در تعدادی ارکان آتش و هوا بیشتر از سایر ارکان هستند این افراد مزاج گرم دارند و از لحاظ تری و خشکی معتدل هستند.
  • در تعدادی ارکان هوا و آب بیشتر از سایر ارکان هستند این افراد مزاج تر دارند و از لحاظ گرمی و سردی معتدل هستند.
  • در تعدادی ارکان آب و خاک بیشتر است این افراد مزاج سرد دارند و از لحاظ تری و خشکی معتدل هستند.
  • در تعدادی ارکان خاک و آتش بیشتر است این افراد مزاج خشک دارند و از لحاظ گرمی و سردی معتدل هستند.

در مقاله‌های آتی به تفصیل هر یک از مزاج‌های اصلی خواهیم پرداخت.

مروري بر سبك زندگي سالم در پزشكي ايراني، محمود احمدي و همکاران. مجلّه‌ي طب سنّتي اسلام و ايران، سال چهارم
گرم و تر

خصوصیات مزاج گرم و تر (دموی)

در این نوشته با خصوصیات مزاج گرم و تر (دموی) بیشتر آشنا خواهید شد:

 تمامي جنبه هاي زندگي ما تحت تاثير طبيعت بدنمان قرار دارد، نوع غذايي كه مي خوريم ميتواند تاثيرات بسيار مهمي بر تمامي اعضاي بدن ما از مغز و اعصاب گرفته تا قلب، معده، كبد و … داشته باشد، در بعضي از انواع مزاج، خوردن يك غذاي نامناسب مي تواند عواقب داشته باشد. غذاي نامناسب با مزاج شما ميتواند موجب تغييرات خواب، حالت عصبي، اختلال حافظه، اختلال هضم، اختلال دفع، عوارض پوستي، نشانه هاي درگيري كبد و قلب و اندام هاي تناسلي را نشان دهد. نوع نوشيدنيها، لباسها، هواي استنشاقي، استراحت روزانه و چگونگي دفع و حالتهاي عصبي و رواني، مستقيما مرتبط با حالات طبيعي يا مزاجي است، بنابراين براي داشتن زندگي سالم و طبيعي و آرامش روحي، همه ما نيازمند به شناخت مزاج يا طبيعت خود هستيم. در اين مقاله به بررسي يکي از انواع مزاجها، مزاج گرم و تر ميپردازيم:

گرم و تر

اين افراد هيکل درشت و بدني عضلاني دارند و لاغر نيستند. پو ستي سرخ و سفيد رنگ دارند، نبض پر و قوي، سرخي و برافروختگي، تعريق فراوان، موهاي پر پشت دارند. اين افراد نه تحمل گرماي زياد دارند و نه تحمل سرماي زياد، ولي در كل تحمل سرمابرايشان راحت تر است،پوست بدن ايشان گرم، مرطوب و نرم است، خوب مي خوابند و تحمل بي خوابي را نيز دارند.

افراد گرم و تر داراي حجم خون بالايي هستند اشتهاي زيادي براي غذا خوردن دارند(همه نوع غذا را مي توانند بخورند) و به همين دليل معمولاً داراي اضافه وزن و چاقي هستند، قدرت هضم و اشتهايشان خوب است و معمولاً يبوست ندارند. اكثراً گرايش به چاقي دارند،  استعداد چاقي آنها بيشتر بر توليد گوشت تکيه دارد، اما اگر بيش از حد سردي بخورند ذخيره چربي در اطراف شکم و رانها و ساير اندامها خواهند داشت . ميل و توان جنسي بالايي دارند استعداد ابتلا به بيماريهاي قلبي و عروقي و فشار خون بالا دارند، عروق روي دستها نيز برجسته است قدرت حركات بدني آنها بالاست و صدايي رسا و محکم دارند.

توصیه و تدابیر غذایی در مزاج گرم و تر :
افراد گرم و تر بايد غذاهاي خنك و سردي مثل آش انار، آش آلو، آب زرشك، خيار، مركبات و ماست مصرف كنند تا حرارت بدن تعديل شود. چون دم گرم و تر است، رژيم غذايي  سرد و خشك مناسب است. اگر همراه با غذاي گرم مثل شيرينيجات از مواد و اغذيه سرد استفاده نکنند دچار جوش و خارش بدن، گر گرفتگي، بيقراري، كهير، سوزش ادرار، سوزش سر دل و آفت دهان خواهد شد.

افراد گرم و تر بايد حجم غذا را كاهش دهند و از غذاهاي خشك و كم حجم بيشتر استفاده كنند؛ غذاهايي مانند خروس جوان خانگي، جوجه مرغ خانگي، كباب بره گوسفند با پودر سماق، ماهي سفيد كپور و ساير ماهيهاي ديگر كه در پودر زنجفيل يا دارچين و زيره و انيسون شيرين و آب ليموترش قبل از پختن خوابانده شده باشد و امثال آن به صورت كباب يا بخار پز يا قلبه ماهي صرف شود. كباب يا خورشت گوشت كبك، بوقلمون، شتر مرغ و امثال آن مفيد است .

مصرف غذاهايي مانند برنج و نان را به حداقل ممکن رسانده، از گوشت گاو پرهيز كنند، از ميوه ها و سبزيجات داراي طبيعت سرد و به خصوص سرد و خشك بيشتر استفاده كنند، سبزيهاي سرد و خشك مانند لوبيا سبز، كاهو، گشنيز، خرفه، ترب و برگ ترب سياه، سفيد و قرمز، برگ لطيف انگور، ريواس، كاسني و ميوههايي مانند خربزه، ازگيل، زالزالك، آلبالو، گيلاس، غوره، انار، كنار، انگور ميخوش، ليموترش، پرتقال، گريپ فوروت، سيب، به و… استفاده كنند، مصرف ميوه و سبزيجات نسبت به غذاهاي پختني و گوشتي ترجيح دارد؛ كمترين ميزان مصرف به مواد غذايي پختني را داشته باشند، از سويق عدس (پودر عدس خشك با شکر به صورت قاووت) و آب انار و رب انار و رب ريواس و رب آلبالو براي رفع عطش مي توانند بهره ببرند . مصرف آب يخ، نوشابه، تخم مرغ، بادنجان، نوشيدني همراه با غذا، ترشي، سركه، سير و چاي را كم كنند.

بازتاب های روانی و رفتاری در مزاج گرم و تر:
مزاج گرم و تر علاقه به ادبيات و موسييقي، استعداد شاعري، علاقه به طبيعت، اهل عشق و محبت، بلند پرواز، دور انديش، اهل خير و معنويت، شجاع و جسور، خوش اخلاق و خوش رو، داراي توان ريسك، اعتماد به نفس بالا، داراي استعداد شقاوت آنی، سخاوتمند، تنوع طلب و بي علاقه بکار تکراري، بي نظم، بد حال در تابستان، داراي هوش و حافظه برتر، نوع دوست، سريع و چالاک، پرانرژي، معمولا پيشرو و رهبر گروه مي باشند، بطور معمول انسان هاي آرامي هستند ولي سعي كنيد از ظرفيت آنها سو استفاده نکنيد چرا كه هنگام عصبانيت ممکن است رفتارهاي مخاطره آميز داشته باشند.

از نظر استعداد افراد گرم و تر در حد خيلي خوب هستند، باهوش، فعال، انسان هايي فعال و خستگي ناپذيرند، علاقمند به رهبري گروه و پيشيياهنگي و پيشييرو بودنع اين گروه افراد در انجام اكثر امور موفق هسييتند، از نظر شغلي معمولاً مديران فعال و خسيتگي ناپذيري هسيتند، شغل هاي نظامي و انتظامي كه نياز به شجاعت و جسارت دارد براي اين گروه نيز مناسب است؛ اهل مديريت بحران و مديريتهاي با ريسك پذيري بالا هستندع بطور كلي بر اساس اولوي تبندي علاقه مند انتخاب رشته هاي ادبيات، علوم انساني، موسيقي وهنر، فني صنعتي ، سپس علوم تجربي بعد از آن رياضيات هستند؛ در علوم صنعتي و رياضيات هم اگر ورود پيدا كنند و بر دروس مسلط شوند در امور اجرايي و كاربردي آن موفقيت بالايي دارند.

از نظر حافظه، حافظه سطحي و عمقي آنان درحد خيلي خوب است و همين حافظه كوتاه مدت و بلند مدت علاقه به كارهاي ريسك پذير مثل بالا رفتن از ديوار، شکستن شيشه، كشتي وكاراته در اين گروه نيز ديده مي شود،علاقه به مشاغل خلبانی،دکتری و مهندسی از طبع دم نشات میگیرد. بطور كلي دموي ها به شغل هاي آزاد علاقه بيشتري دارندع ساير رشته هايي كه با اين طبع سازگاري دارند: پزشکي (به خصوص جراحي)- معلمي- استادي دانشگاه- فرماندهي نظامي انتظامي- شهرداران -فرماندهان- بخشداران (بطور كلي مديريت)- كارآفريني و كارفرمايي وععع ع به اندازه صفراوي مزاج ها منظم ودقيق نيستند، اكثراً بي نظم هستند، هوش و حافظه بالايي دارند، سريع و پرانرژي هستند، دموي ها معمولاً افرادي بي خيال و سرزنده و اغلب بي حساب و كتاباند.

علایم غلبه مزاج گرم و تر
اگر تعادل ميان اخلاط و مقدار آنها يا كيفيت هر يك از اخلاط بهم بخورد، موجب بيماري در بدن مي شييود يا به عبارتي موجب غلبه يك خلط بر اخلاط ديگر در بدن مي شود كه مي بايسييت مورد درمان قرار گيرد. در صورت غلبه مزاج گرم و تر، مزه دهان شيرين مي شود و سرخي رنگ بدن و زبان، قرمزي چشم، سنگيني سر، خالي شدن زير پا، سستي و كاهلي اعضا، گر گرفتگي، حواس پرتي، خميازه و چرت زدن، دهان دره، بروز برخي جوشها در بدن، و گاهي خونريزي لثه ها و بيني كندي ذهن، درد گلو و پيشييياني، آبريزش، ذاتالجنب، درداستخوان، گزگز پوسيييت، امتلا، هپاتيت، سردرد جلوي پيشاني، ورم طحال و دستگاه تناسلي، خواب رؤيا هاي سرخ و خونين كه در ذيل علايم غلبه خلط دم ذكر شده است .

  • پري رگها و پري نبض
  • سر درد و احساس سنگيني سر
  • سرخي چشم ها در صورت و بدن
  • ايجاد دمل و جوش و بثورات پوستي و خارش (بيشتر در تنه وكتف)
  • زياد شدن خواب
  • احساس كسالت و خميازه
  • احساس مزه شيرين در دهان
  • خون ريزي لثه وبيني
  • خارش محل حجامت وفصد قبلي
  • افزايش فشار خون

براي پيشيييگيري از بروز غلبه دم با امساک درخوردن غذاي طبع گرم و پيشگيري از بروز يبوست با وردن سبزيجات تازه و خوردن غذاهاي سازگار با طبع فرد حاصل ميشود و تا حد ممکن از پرخوري و خوردن بادنجان، غذاي شاستهاي، آب يخ و شيريني پرهيز شود، نکاتی را که باید در زندگی روزمره رعایت کنند:

۱ – از غذاهاي با فيبر بالا استفاده نماييد تا اجابت مزاج طبيعي داشته باشند
۲ – كم خوري و استفاده از غذاهاي كم كالري و ساده، بخصوص در ماههاي گرم سال برايشان مفيد است.
۳ – بهتر است از مصرف زياد ادويه هاي تند و انواع شور، گو شت زياد، غذاهاي نشا سته اي (ماكاروني، برنج،
سيب زميني) و گرمي جات، پرهيز كنيد .
۴ – خوردن آب و چاي را حتي المقدور با چند قطره آب ليموشيرين تازه همراه كنيد .
۵ – هر روز ۱۵ الي ۳۰ دقيقه پياده روي و يا دويدن صبحگاهي داشته باشيد .
۶ – شش تا هفت ساعت خواب در شبانه روز براي شما كافي مي باشد.

گرم و خشک

خصوصیات مزاج گرم و خشک(صفرا)

در نوشته قبلی با مزاج گرم و تر آشنا شدید و فهمیدیم که هر فرد با هر مزاجی که آفریده شده است، اگر تغذیه صحیح و بهداشتی داشته باشد، در آن مزاج سالم است و نیاز به تغییر و تبدیل مزاج ندارد؛ ولی اگر براساس تغذیه نادرست مزاجش بیشتر از حد بروز کند یا غلبه یک مزاج دیگر را نشان دهد، نیاز به درمان و تعدیل مزاج دارد.

هر مزاج دارای علایم و خصوصیات خاص خود می باشد که در بخش زیر ویژگی‌های مربوط به مزاج افراد صفراوی( گرم و خشک) آورده شده است:

افراد با مزاج گرم و خشک اندام باریک و قد افراد کشیده است، رنگ پوست به دلیل وجود صفرا به زردی متمایل می شود و چهره گندمگون است و پوست به دلیل خشکی مزاج، خشک است. چشم ها معمولاً متوسط و قهوه ای رنگ یا مشکی است. مفاصل واستخوان بندی درشت و برجسته دارند. موهای پر پشت و سیاه و گاهی مجعد دارند و به علت حرارت و خشکی زیاد بیشتر مستعد تاسی سرند. خشکی دهان و عطش فراوان دارند. خیلی گرمایی هستند و در تابستان اذیت می شوند. استعداد این را دارند که با خوردن خوراکی‌های خیلی گرم دچار خارش و کهیر شوند. تمایل به خوردن ترشی ها (سرکه، تمرهندی و لواشک) را دارند و هم چنین سردی‌هایی مثل خیار، کاهو و هندوانه. تمایل به خوردن شیرینی در اینها کم است.

گرم و خشک

مزاج گرم و خشک نبض پر و قوی دارند. عروق برجسته در دست دارند. این افراد زود عصبانی شده و زود هم عصبانیتشان فروکش می‌کند. بسیار پر انرژی و پرتحرک هستند. افراد باهوش و زیرک هستند و هم چنین پر حرف. در کارها چالاک و سریع هستند. افرادی دقیق و تیز بین هستند. میل بالای جنسی و توان جنسی متغیر دارند. منافذ پوستي آنها درشت و باز است؛ این مساله در کنار حرارت زیاد بدن باعث می شود که مستعد انواع مشکلات ناشی از خشکی پوست است. قدرت شنوایی بالایی دارند امّا زیاد دچار وزوز یا سوت کشیدن گوش می شوند. خوابشان کم، سبک و همراه با آشفتگى است. نکته جالب این است که صفراوی ها علیرغم عصبانی مزاج بودنشان کمتر دچار سکته های قلبی و مغزی و انسداد عروق می شوند چراکه همان طور که گذشت، صفرا خلطی است تیز و سوزاننده و مسیر عروق را باز می کند.

افراد با مزاج گرم و خشک پیوسته، سریع و بلند صحبت می کنند. چون حجم معده متوسط است، اشتها نیز متوسط است و زود سیر می شوند، همیشه عطش دارند و تشنه هستند. قدرت هاضمه آن ها خوب است و معمولاً یبوست دارند. از حافظه و قدرت یادگیری بالایی برخوردار هستند، روابط اجتماعی آن ها قوی است. عجول و بی قرارند. اصولاً مزاج های گرم (دموی ها و صفراوی ها)  از لحاظ اعمال بدنی و خصوصیات حیاتی از قدر ت بالایی برخوردارند، گرما موجب افزایش کارکرد اعضای مختلف از مغز و اعصاب گرفته تا اندام های تناسلی می‌گردد.

رژيم غذايي مناسب براي صفراوي‌ها (گرم و خشك) غذاهائي است كه سرد و تر باشند. افراد صفراوي غالباً در اثر حجامت تعديل مزاج يافته و رنگ و رويي به مراتب روشن‌تر از قبل خواهند داشت، اشتهاي آنان با حجامت افزايش مي‌يابد و در صورت تكرار حجامت فربه و چاق خواهند شد. نمونه‌اي از رژيم غذايي مناسب براي افراد صفراوي كاهوست كه سرد و تر است و براي دفع صفرا مفيد است. ماهي، ماست و به طور كلي لبنيات، مركبات، ماء الشعير (آب جو) آب‌غوره ، آب ‌ليمو براي صفراوي‌ها مفيد و لازم است.

علائم  غلبه مزاج گرم و خشک:

اگر در مزاج گرم و خشک تعادل میان اخلاط و مقدار آنها یا کیفیت هر یک از اخلاط بهم بخورد، موجب بیماری در بدن می شود یا به عبارتی موجب غلبه یک خلط بر اخلاط دیگر در بدن می شود که می بایست مورد درمان قرار گیرد که در ذیل علایم غلبه خلط صفرا ذکر شده است.

  • زردی رنگ چشم و پوست
  • خشکی دهان وبینی
  • عطش زیاد
  • جوش و آکنه در سر وصورت
  • خشکی پوست واگزما
  • تلخی دهان
  • کاهش اشتها به غذا
  • احساس گزگز و سوزن سوزن شدن بدن
  • نبض سریع
  • احساس تهوع

  بیماری های ناشی از افزایش صفرا در بدن

اولین تظاهر افزایش صفرا معمولاً در سر بوده و باعث بروز سردرد می شود. این سردردها معمولاً همان سردردهای میگرن ولی از نوع گرم است که معمولاً جلوی سر و چشمان را درگیر می‌کند و در این حوالی متمرکز است. یکی از تظاهرات افزایش صفرا در سر، ریزش موهای سر خصوصاً در جلوی سر می باشد. این مسئله در آقایان بیشتر از خانم هاست؛ زیرا صفرای مردان بیشتر از زنان می باشد، حتی این ریزش مو ممکن است آن چنان شدید باشد که منجر به طاسی جلوی سر شود. افزایش صفرا در گوارش می تواند باعث عطش زیاد، بی اشتهایی، خشکی لب و دهان و تلخ شدن دهان خصوصاً در صبح ها شود. یکی دیگر از بیماری‌های مزاج گرم و خشک در بدن انواع آلرژی ها، از جمله آسم و تنگی نفس، آلرژی های فصلی همراه با آبریزش بینی و خارش صورت و چشم است که ناشی از گرم شدن بیش از حد کبد است. افراد صفراوی به علت اینکه خون رقیقی دارند، معمولاً دچار بیماری کم خونی نیز می شوند.

بازتاب‌های رفتاری در مزاج گرم و خشک:

خصوصیات روحی ـ روانی افراد گرم و خشک مثل آتش است؛ یعنی بلند پروازند، در یک جای ثابت آرام نیستند و همیشه در حال فعالیت می باشند. بسیار مهربان اند، اهل ریسک و علوم عقلی و اثباتی (فلسفه، هندسه و…) می باشند. افراد با استعدادی هستند، قوه مدیریتی بالا دارند و دوست دارند در رأس باشند. باهوش، زیرک، تیزبین، حسّاس، حسود، آینده نگر، گاهی خیالباف، حاضرجواب، بازیگوش، متهوّر، کلّه شق و یکدنده  هستند. از حافظه و قدرت یادگیری بالایی برخوردارند و مطالب را سریع درک می کنند. تحریک پذیر هستند و زود عصبانی و مضطرب می شوند امّا زود هم عصبانیتشان فروکش می کند. دارای استعداد خشونت، پرخاشگری و بدخلقی هستند و گاهی باعث رنجش دیگران می شوند. تند و تیز و بی قرار، عجول و نامنظمند.

این بی قراری در محیط گرم تشدید می شود. این بی قراری به حدّی است که اخلاق گنجشکی پیدا می کنند و دائم از این شاخه به آن شاخه می روند و مکرّرا کارها را نیمه کاره رها می کنند یا از کار شانه خالی می کنند. برون گرا و دارای روابط اجتماعی قوی هستند. سر آنها کلاه نمی رود. مانند آتش که زود شعله می کشد و زود فرومی نشیند، نوسان خلقی و رفتاری زیادی دارند. گاهی علاقمند به ادبیات گاهی، علاقمند به ریاضی؛ گاهی عاشق، گاهی فارغ؛ گاهی بااراده، گاهی سست؛ گاهی پرانرژی، گاهی كم انرژی؛ گاهی پر جرات، گاهی آرام؛ گاهی سخاوتمند و گاهی بخیل هستند. به همین دلیل، دارای استعداد معنوی مقطعی هستند. شجاع، محکم و استوار هستند و برای شغل هایی مانند سربازی و جنگاوری مناسبند.

روش زندگی صحیح برای مزاج گرم و خشک

  • از هوای تازه و خنک بهره‌مند شوند.
  • در رژیم غذایی بیشتر از میوه‌جات و سبزیجات تازه مناسب مزاج مثل کاهو و اسفناج استفاده کند.
  • مصرف آب و مایعات را به اندازه ‌ای افزایش دهند که ادرار صبحگاهی از حد رنگ زرد لیمویی پر رنگ‌تر نشود.
  •  ۷-۶ ساعت خواب شبانه داشته باشند. روزهای تابستان یک ساعت چرت پس از ناهار رطوبت کافی به بدن می‌رساند.
  • در شرایط فشار عصبی، دستور تنفس و تمرینات ذهنی آرام بخش را به کار ببرند.
  • فعالیت جسمی و ورزش را در هوای خنک، صبح زود یا شامگاه انجام دهند.
  • از هوا، محیط، فعالیت‌ها و حالات روانی افزایش دهنده گرمی و خشکی پرهیز کنند.
  • از نوشیدن بیش از اندازه چای و قهوه دوری کنند.
  • از فعالیت زیاد و ورزش شدید که گرمی و خشکی را افزایش می‌دهند، پرهیز کنند.
  • از بی‌ خوابی و کم خوابی (کمتر از ۵ ساعت) و دیر وقت خوابیدن دوری کنند.
  • عصبانیت، هیجانات روانی و زیاد حرف زدن بپرهیزند.