جستاری درباره آلودگی هوا از دیدگاه طب ایرانی

تدابیر دم زدن در میانه دود و دم

امروزه اهمیت هوا و پاکی و سبکی آن در تندرستی انسان، برهیچ کس پوشیده نیست. آلودگی هوا در شکل امروزی آن، یکی از مهم‌ترین تبعات صنعتی شدن است. بنا بر گزارش سازمان جهانی بهداشت، سالانه ۴/۲ میلیون مورد مرگ، مستقیماٌ بر اثر آلودگی هوا رخ می‌دهد که علل این مرگ‌ها، حملات آسمی، آمفیزم، بیماری قلبی و عروقی و آلرژی‌های تنفسی ناشی از آلودگی هوا برشمرده‌اند. به گفته مدیرکل محیط زیست استان تهران و بر اساس گزارش وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سالانه ۲۷۰۰ نفر در تهران بر اثر آلودگی هوا، می‌میرند؛ برای نمونه در همه طول سال ۱۳۹۲، تنها ۳ روز هوای پاک داشته‌ایم!

آلودگی هوا موجب دگرگونی مزاج در بدن می‌شود و هم به تدریج بیماری‌های ترکیب همچون تنگی‌ها، انسدادها و تصلب‌های عروق و مجاری را ایجاد یا تشدید می‌کند. به طور کلی می‌توان گفت که دودهای حاصل از احتراق سوخت‌های فسیلی، تا مدتی نسبتاً کوتاه پس از خروج از منابع مولدشان(خودروها، کوره‌ها و…) دارای اثرات گرم و خشک هستند یعنی می‌توانند آثار زودرسی مانند خارش و سوزش و گزش مخاط راه‌های تنفسی و چشم، خشکی پوست و مخاطات، عطسه و آبریزش بینی و سردردهای ضربان‌دار ایجاد کنند. همچنین تأثیرات این کیفیات گرم و خشک، می تواند علایمی از قبیل زودخشمی و تحریک‌پذیری، تندی ضربان قلب، بی قراری حسی و حرکتی، آشفتگی ادراکات را نیز پدید بیاورد؛ و بسیاری دیگر …

رویکردهای درمانی برای رفع آثار آلودگی

بر پایۀ آموزه‌های حکیمان و با نگاهی به طب مدرن و شیوه‌های درمان طبیعی، می‌توان این پرهیزها و توصیه‌ها را در وضعیت آلودگی هوا ارائه کرد:

۱- حفظ اعضای حیاتی از سوء مزاج خشک

پیش‌تر گفته شد که آلاینده‌ها در بدو تولید، گرمی و خشکی را بر بدن عارض می‌کنند ولی پس از انباشته شدن در محیط و کاهش حرارتشان، مقتضی چیره ساختن سردی و خشکی بر بدن هستند. با این توصیف، مصرف همه چیزهای خشکی افزا در شرایط آلودگی هوا باید با ملاحظات خاص ارزیابی شود. مثلاً خوردن ساندویچ کالباس با سس تند، برای جوانی که سوار بر موتور سیکلت و در بیش‌تر روز در خیابان‌های تهران تردد می‌کند، اثرات خشکی آلودگی هوا را تشدید خواهد کرد.

با این نگاه می‌توان گفت کسانی که دارای مزاج خشک، یا سوء مزاج‌های خشک و یا بیماری‌های صفرایی و یا سودایی باشند، در معرض خطرات بیش‌تری از خشکی ناشی از آلودگی می‌باشند و به ویژه باید مراقب سلامت قلب خود باشند( زیرا قلب دارای مزاج گرم و خشک است و نیاز به هوای پاکیزه و صاف بیش‌تر از اعضای دیگر است).

۲- پرهیز از استنشاق و ورود تنفسی مواد تباه و سمی دیگر

پرهیز از استنشاق و ورود تنفسی مواد تباه و سمی دیگر که نهایتاً انباشت سموم را در بدن افزایش می‌دهند مانند پرهیز از مصرف سیگار و قلیان، استفاده نکردن از حشره کش در محیط و پرهیز از پخت و پز بدون تهویۀ مناسب در آشپزخانه.

مصرف سیگار و قلیان، علاوه بر اثرات مستقیم کاهندۀ پیوند گلبول‌های سرخ خون با اکسیژن و اثرات منقبض کنندۀ عروقی، از سویی منجر به افزایش ترشحات مخاطی بلغمی در راه‌های هوایی می‌شود و از سوی دیگر، حرکت مژک‌های تنفسی راه‌های هوایی برای دفع این مواد را کاهش می‌دهد.

۳- پرهیز از خوردن و آشامیدن موادی که برای ریه زیان آور هستند:

ریه برای انجام تنفس آسان و پیوسته، نیازمند مجاری و کیسه‌های هوایی منبسط شونده و انعطاف پذیری است که گذر هوا از آن‌ها آسان باشد. مواجه با بوهای گرم و تحریک کنندۀ ریه( مانند ادکلن‌ها و عطرهای هات) در افراد مبتلا به آلرژی‌های تنفسی، در هنگام برخورد با دودهای گرم، زیان‌آور است. از سوی دیگر، افراط در مصرف خوراکی ‌های که به شدت تولیدکنندۀ بلغم و سودا باشند، در گروه‌های خطر همچون کودکان و بیماران سالمند با زمینه و سابقه آسم، برونشیت مزمن و سرفه‌های پرخلط زیان‌بارتر هستند. مصرف لبنیات یا ماست و خیار، یا نوشیدن آب سرد، به ویژه همراه غذا، در چنین کسانی نامناسب است. باید اشاره کرد که مصرف بی ملاحظۀ خوراکی‌های ترش مزه به ویژه سرکه و آبغوره و میوه‌های گس و قابض نیز برای حنجره و ابتدای مجاری هوایی ریه زیان آور است.

۴- پرهیز از همۀ خوراکی‌هایی که غلظت خون را افزایش می‌دهند:

مانند مصرف گوشت گاو، عدس، بادنجان به ویژه میرزا قاسمی، گوشت‌های صنعتی، غذاهای خمیری چون ماکارونی و غذاهای چرب و سنگین مانند کلّه‌پاچه. در صورت دشواری اجرای این دستورات، فرد نباید در مصرف این غذاها زیاده روی کند و دیگر اینکه انها را همراه با سس تند و ادویه بسیار گرم و خشک مانند زنجبیل و خردل مصرف نکند، بلکه قدری ادویه لطیف کنندۀ اخلاط و افزایندۀ نیروی گوارش را به خوراکی‌ها مزبور بیفزاید تا به زیان و آسیب کم‌تری دچار شود. مثلا درصورت مصرف ماکارونی یا پیتزا یا سالاد الویه، از قدری پودر آویشن شیرازی، زیرۀ سبز و دارچین استفاده کنند و یا همراه گوشت گاو مقدار اندکی ترشی سیر یا ترشی کرفس و هویج که با تخم شوید و سیاه‌دانه به عمل آمده، بخورد و پس از مصرف این قبیل غذاها، از خوردن مایعات سرد و میوه‌ها خودداری کند.

۵- پرهیز از همه اموری که یبوست‌اور هستند و دفع مواد زاید از طریق روده را کاهش می‌دهند.

خوراکی‌هایی مانند غذاهای خشک، عدس‌پلو، موز سفت، میوه‌های ترش مانند به ترش و انار ترش، سنجد، خرمالوی گس، سرکه و آبغوره و ترشی‌های دیگر در ایجاد یا پیدایش یبوست نقش دارند. مصرف ادویه بسیار گرم و خشک مانند زنجبیل و خردل و فلفل نیز در صورت تکرار یا زیاده‌روی به یبوست منجر می‌شود.خوردن انجیر رسیده یا انجیر خشک خیسانده در آب و گلاب، برای کاهش بیش‌تر یبوست‌ها سودمند است. مصرف سالادی شامل هویج رنده شده همراه با سبزیجات گرم مانند شوید و نعناع و ریحان و به همراه پودر آویشن شیرازی با قدری زوغت زیتون بکر، انتخاب بهتری است.

۶- پرهیز از همه اموری که نیروهایی بنیادی بدن را کاهش می‌دهند

مانند خواب ناکافی، شب زنده‌داری، ورزش شدید و طولانی، زیاده روی جنسی، رویارویی با استرس‌های روانی و عاطفی، مواجهه با هوای بسیار سرد و مواجهه طولانی با امواج رایانه و تلفن همراه. بسیاری از تنظیمات طبیعی بدن در سیستم عصبی مرکزی، دستگاه ایمنی، و سامانه غدد درون ریز، به دنبال خواب ناکافی و استرس‌های روانی و… دچار آشفتگی می‌شوند  و نظام آرام و طبیعی بدن را آشفته می‌کنند.

۷- پرهیز از آرایش‌های سنگین:

کاربرد افراطی مواد آرایشی، تنفس پوست را کاهش می‌دهد و دفع نامحسوس مواد تباه از طریق پوست را بسیار کم می‌کند. انباشتگی تدریجی ترکیبات آرایشی در طبقات پوست، به خودی خود عامل مسمومیت آن است و دیگر اینکه تعریق طبیعی یکی از مهم‌ترین راه‌های پاکسازی پوست از فضولات هضم عروقی و بافتی است.

توصیه‌های عمومی

بدین ترتیب، در نگاهی کلّی به زیان‌های آلودگی هوا و راه‌های جلوگیری یا کاهش آن‌ها، این توصیه‌ها را برای ساکنان شهرهای آلوده بسیار سودمند می‌دانیم:

  • بوییدن و خوردن سیب شیرین، انار شیرین، گلابی شیرین، پرتغال شیرین
  • بوییدن برگ اکلیل کوهی(رزماری) یا بهارنارنج یا عرق آن‌ها، بوییدن برگ شمعدانی عطری، و افزودن آن‌ها به چای طبیعی به ویژه برای افراد مبتلا به خستگی ذهنی و کاهش هشیاری
  • خوردن سالاد کاهو همراه با هویج رنده شده و کرفس خرد شده، با روغن زیتون بکر و مقدار کمی آب نارنج طبیعی همراه با سبزیجات خردشدۀ معطر و آرام‌بخش و مقوی قلب مانند ریحان، به ویژه برای مبتلایان یبوست، افزایش چربی خون، چاقی و کبد چرب
  • خوردن سوپ‌های کم رشته و پرسبزی همراه با هویج رنده‌شده، به، شلغم و قدری زرشک به ویژه برای مبتلایان یبوست
  • خوردن انجیر تازه یا انجیر خیسانده در آب و عرقیاتی مانند گلاب به ویژه برای مبتلایان یبوست و ضعف روده
  • نوشیدن دم نوش آویشن شیرازی یا مرزنگوش به ویژه برای مبتلایان آسم مرطوب و برونشیت مزمن
  • نوشیدن دم‌نوش ترکیبی از یک قاشق غذاخوری آویشن شیرازی با ۱۰ عدد عناب چنگال زده به ویژه در مبتلایان غلظت خون
  • خوردن مغزیاتی مانند بادام درختی خام و فندق
  • نوشیدن دم نوش گل گاوزبان همراه ریشۀ سنبل الطیب و بهار نارنج، به ویژه برای افسردگان و افراد مبتلا به پرفشاری خون
  • خوردن شله زرد همراه با خلال مغز بادام و با شیرۀ انگور طبیعی به ویژه برای مبتلایان کم‌خونی و ضعف عملکردهای قلبی و مغزی
  • خوردن زردۀ تخم‌مرغ عسلی به‌ویژه برای افراد کم‌خون و مبتلایان حمایت رینیت آلرژیک و حساسیت راه‌های هوایی ریه
  • مصرف ترکیبات آنتی اکسیدان و حفاظت‌کنندۀ ریه و راه‌های هوایی و کاهندۀ حساسیت تنفسی مانند فرآورده‌های جلبک اسپیرولیناپلاتنسیس

 

 

برگرفته شده از پیام تندرستی، شماره هشتم به قلم دکتر مجید انوشیروانی استادیار دانشکده طب سنتی ایرانی و مکمل، دانشگاه علوم پزشکی مشهد

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *